Szkolnictwo sejneńskie

Bezdzietne małżeństwo -Justyna i Jerzy Grodzińscy, cały swój majątek - miasteczko Sejny wraz z folwarkami i osiadłymi ludźmi, przekazali na rzecz Zakonu Dominikanów z Wilna. Akt fundacji został spisany w dniu 16 maj a 1602 r. w Sejnach. Zakonnicy zakupili także okoliczne jeziora, wskutek czego stali się właścicielami znacznych obszarów ziemi wokół Sejn.

Dominikanie starali się rozwijać ośrodek miejski, rozbudowali kościół oraz wznieśli okazały klasztor. Utworzyli w Sejnach studium filozoficzne. W 1699 r. utworzyli jeszcze studium pedagogiczne i seminarium duchowne. Dzięki staraniom Dominikanów, w dniu 8 listopada 1670 r. król Michał Korybut Wiśniowiecki nadał Sejnom przywilej przywracający targi tygodniowe i zwalniający kupców sejneńskich od opłat.

W latach 1707-1711 (okres wojen szwedzkich) Sejny zostały prawie doszczętnie zniszczone. Okres znacznego rozwoju i przebudowy Sejn nastąpił za czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Dominikanie utworzyli szkołę parafialną, w której uczyły się zarówno dzieci z rodzin szlacheckich, jak też chłopskich. Dzięki staraniom zakonników w mieście mogli osiedlać się rzemieślnicy i handlarze, którzy byli głównie pochodzenia żydowskiego.

Miastem rządził klasztor za pośrednictwem landwójta, tzn. urzędnika mianowanego przez zakon i jemu podległego. Pierwsze wzmianki o burmistrzach sejneńskich pojawiają się wiatach 90-tych XVIII wieku. Zdobyte przez Sejny przywileje umożliwiły przebudowę miasta. W tym okresie powstały pierwsze murowane budynki. Zbudowano drewniane sukiennice (miejsce handlu) oraz drewnianą synagogę. Przebudowano kościół .W 1790 roku Dominikanie utworzyli pierwszą szkołę średnią, noszącą nazwę "wyższej", była to jedyna szkoła na północno-wschodnich terenach ziem polskich. Uczyli się w niej chłopcy nawet z Grodna i Merecza.

W roku 1794 Sejny znalazły się w Zaborze Pruskim, 1 czerwca 1797 r. dokonano podziału Prus Nowo-wschodnich - Sejny znalazły się w obrębie powiatu wigierskiego. Na podstawie Konstytucji z 21 'września 1797 r. w Sejnach utworzono siedzibę sądu. 1 listopada 1804 r. nastąpiła całkowita likwidacja Konwentu Dominikanów.

Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego, Sejny znalazły się w jego granicach. Dekretem z dnia 19 grudnia 1807 r., o tymczasowym podziale administracyjnym, siedziba powiatu wigierskiego została przeniesiona z Suwałk do Sejn, które stały się ośrodkiem administracyjnym. Sejny włączono do Departamentu Łomżyńskiego. Była również propozycja utworzenia departamentu z siedzibą w Sejnach. Sejny były także siedzibą Sądu Pokoju. W latach 1807-1815 mieszkańcy miasta ponieśli znaczne straty wskutek przemarszów i kwaterowania wojsk rosyjskich, pruskich, napoleońskich i polskich.

W 1816 roku Sejny po raz drugi podniesiono do rangi powiatu w województwie augustowskim. W tym też roku miasto strawił olbrzymi pożar - spłonęła większość drewnianych budynków. W 1818 r. przeniesiono do Sejn siedzibę biskupstwa wigierskiego (przemianowanego na “augustowskie czyli sejneńskie”).

Biskupstwo istniało w Sejnach do 1925 roku. W 1826 r. zostało utworzone w Sejnach Diecezjalne Seminarium Duchowne. Mieściło się ono w budynku poklasztornym. Seminarium istniało do 1915 r. i w tym też roku zostało przeniesione w głąb Rosji. W latach 1808-1841 istniała w Sejnach szkoła średnia, której rangę podwyższano, to znów degradowano. W szkole tej uczyli się chłopcy z bardzo odległych okolic. Szkoła sejneńska wychowała wielu wspaniałych ludzi, m.in.: Szymona Konarskiego - bojownika o wolność Polski. Z początkiem roku szkolnego 1838/39 istniejące wówczas w Sejnach Gimnazjum zostało przeniesione do Suwałk - siedziby guberni (w 1830 r. Suwałki nie miały szkoły średniej). Z Suwałk przeniesiono do Sejn szkołę obwodową, którą w dwa lata później przeniesiono do Mariampola.

W ten sposób Sejny przestały pełnić funkcję ośrodka szkolnego. Rozwój szkolnictwa był jednym z czynników przyśpieszających rozwój miasta, nastąpiło załamanie się życia gospodarczego i kulturalnego, właściwie na rzecz Suwałk, które rozpoczęły okres bardzo silnego rozwoju.

Po likwidacji obwodów w 1842 r. Sejny pozostały siedzibą powiatu (po raz trzeci). Dzięki randze miasta powiatowego, zaistniała możliwość odbudowy po pożarze, jak też i rozbudowy. W latach 1829-1833 wybudowano murowane sukiennice, które zostały zniszczone w czasie okupacji hitlerowskiej. W roku 1844 wybudowano zbór ewangelicki, a w 1846 murowany ratusz. W latach 1860-1870 wzniesiono nową synagogę. W roku 1866 w Sejnach było 17 domów murowanych oraz 272 domy drewniane. Miasto liczyło około 3.570 mieszkańców.

Na przełomie XIX i XX wieku Sejny stały się ważnym ośrodkiem budzącego się narodowego ruchu litewskiego. Ruch oświatowy promieniował z Sejn na Litwę. W mieście istniał a drukarnia, w której wydano 252 tytuły książek o różnej tematyce, zarówno w języku litewskim jak i polskim.

W 1923 roku zostało otwarte Seminarium Mniejsze oraz Gimnazjum Męskie im. Św. Kazimierza, należące do Kurii Biskupiej. W gimnazjum uczyli się chłopcy z różnych stron Polski, a także spoza jej granic, m.in.: z USA, Litwy, Moskwy, Syberii. Gimnazjum istniało do 14 października 1939 r. W 1925 r. ulega likwidacji powiat sejneński oraz biskupstwo, które zostaje przeniesione do Łomży.

Powiat sejneński utworzono ponownie (po raz czwarty) w 1956 r. wydzielając wschodnią część powiatu suwalskiego, o obszarze ponad 820 km kw., zamieszkałą przez 19.794 osoby, w tym 2.151 mieszkańców Sejn. Dzięki randze miasta powiatowego Sejny miały możliwość zbudowania m.in.: szpitala, POM-u, Technikum Mechanizacji Rolnictwa, zakładu mleczarskiego, jak też wielu ośrodków zdrowia i szkół w terenie. W czasach "powiatowych" powstała spółdzielnia mieszkaniowa, dzięki której duża część sejneńskiej społeczności ma godziwe warunki mieszkaniowe.

W czerwcu 1975 roku ulegają likwidacji powiaty. Kosztem dawnych miast powiatowych powstawały i rozbudowywały się nowo-powstałe miasta wojewódzkie. Taki stan będzie trwał nadal, jeżeli będziemy istnieli tylko jako gmina -miasto kościelne. Znów będą zyskiwały różne miasta - tym razem powiatowe.

Grażyna Radziwiłko